Câu 1
Câu tự luận(...) Thế là người thợ bạc hiểu rồi. Nhất định là sẽ có cái đám cưới của cô gái út người Tày miền hạ huyện ấy. Ôi, những đám cưới còn giữ nguyên phong tục cổ truyền. Có bánh chưng, bánh dày. Có bài hát thách đố. Cô dâu đi hài thêu chỉ ngũ sắc, mặc áo vóc hồng, thắt lưng hoa lý, óng ánh vòng bạc cổ tay, khuyên bạc đuôi tai, xà tích bên sườn... Đời đã có nhiều chuyển đổi rồi, nhưng trong cái ngày lớn ấy, chàng rể thế nào cũng biếu bà ngoại một đôi hoa tai, một vòng tay bạc. Bạc, cái ánh trắng lấp lánh ấy là cái phần ông lão góp thêm vào cuộc vui lớn của con người.
Ngay chiều hôm ấy, tiếp nối cái cảm hứng ân nhân từ hôm gặp người đàn bà Mông, cảm động vì tình nhân hậu chị em ruột thịt của ba người phụ nữ Tày, nhất là thông cảm với cái háo hức của cô gái sắp làm cô dâu, ông lão Chư bắt tay ngay vào việc làm đồ trang sức cô dâu cho cô gái nọ.
Hết buổi, ông ôm tráp đồ nghề về nhà. Cơm nước xong, ông đốt lò đặt cái âu sứ lên và thả vào đó mấy đồng bạc hoa xòe. Đoạn, ông quay ra hút thuốc lào. Khói thuốc vần vụ đưa ông vào những cảm xúc phiêu lãng, thú vị và tất cả những tiết đoạn trong câu chuyện hàng ngày diễu vòng trong óc ông cho tới lúc ước chừng đã đến thời điểm bạc nóng chảy, ông mới quay lại bếp lò.
Trở về với bếp lò, ông hơi sững người. Hay là ông lại đãng trí như khi chạm hỏng hai lần hai mảnh bạc? Lạ nhỉ? Ông cúi sát xuống cửa lò. Không, than trong lò vẫn hồng, thổi hơi vào, than còn lép bép nổ. Vậy mà, tại làm sao nhỉ, năm đồng bạc trắng vẫn không tan chảy, vẫn còn nguyên hình và chỉ xỉn đi? chẳng lẽ là chưa đủ sức nóng? Ông lão thêm than, cúi xuống phù phù thổi. Than rực đỏ. Nhưng lần này thì ông lão hốt hoảng thật sự. Nhấc cái âu sứ ra, để cạnh mình, chờ cho cái âu sứ nguội đi, ông đổ mấy đồng bạc trắng ra lòng bàn tay, rồi ngồi lặng. Hỏng rồi! Xanh - căng này không phải là bạc. Nó là đồng mạ bạc. Nó giả làm bạc. Chao ôi! Vậy mà cái hạnh phúc tưởng đã cầm chắc trong tay lại hóa ra tuột mất. Cô bé cầm mấy đồng bạc sợ rơi, sợ mất cắp, sợ người thợ bạc không nhận. Cô có biết đâu cái cơ sự này? Hóa ra bây giờ cái gì cũng mong manh cả. Và nếu đúng như cô chị cả nói: Bây giờ cái gì chưa thành cũng lo không thành cả thì đời đáng sợ quá! Hóa ra những điều kiện an toàn đã trở nên bấp bênh và con người phải sống trong lo âu, phòng ngừa, thấp thỏm liên miên ư? Con người không được cả tin, không được thơ ngây nữa, vì như vậy là sẽ bị lừa dối. Sẽ bị phản trắc như cô gái đã bị lừa, mẹ cô và hai chị cô đã bị lừa. Cả ông lão đã nửa thế kỷ hành nghề hóa ra cũng chỉ là đứa con nít ngây dại. Ôi cái thói đời điên đảo, lọc lừa. Vậy là nó vẫn còn lẩn quất quanh ta, nó chỉ náu mình trốn tránh đôi khi thôi, mà ta lại ngỡ là nó đã bị diệt trừ tận gốc.
Ngồi lặng lẽ trong đêm, ông lão chư buồn thấu gan ruột. Nhưng lát sau, như rũ ra khỏi nỗi buồn, ông lại cúi xuống đốt lò, đặt âu. Lấy mấy đồng bạc trắng dự trữ của mình ra, ông đặt vào âu, rồi vừa làm công việc của người thợ bạc, ông vừa lẩm bẩm: “Lỗi tại ta! Lỗi tại ta. Ta nhìn lá vối ra chè! Ta lầm lỗi, ta phải đền bù”.
Ông lão Chư quyết đóng trọn vai vị ân nhân của cô gái Tày vùng hạ huyện. Ông lão nhất quyết làm kẻ sửa chữa cái khiếm khuyết của cuộc sống chưa hoàn hảo để đoạn đời tới của cô gái được suôn sẻ mọi bề. Nghĩa là vẫn sẽ có cái đám cưới tưng bừng của cô gái, cũng vẫn sẽ lóng lánh vòng bạc cổ tay, xà tích bên sườn, khuyên sáng đuôi tai... như mọi cô dâu Tày vùng hạ huyện.
(Trích Người thợ bạc ở phố cũ, Ma Văn Kháng)
a. Xác định đặc điểm thể loại truyện ngắn qua đoạn trích trên. (0,5 điểm)
b. Phân tích cách tác giả sử dụng tình huống truyện để bộc lộ tính cách và tâm trạng của nhân vật ông lão Chư trong đoạn trích. (0,75 điểm)
c. Từ “tuột” trong câu: Vậy mà cái hạnh phúc tưởng đã cầm chắc trong tay lại hóa ra tuột mất. thuộc từ loại từ nào? Giải thích ý nghĩa của từ này trong ngữ cảnh. (0,75 điểm)
d. Qua đoạn trích, em nhận xét thế nào về nghệ thuật xây dựng nhân vật trong truyện ngắn của Ma Văn Kháng? (1,0 điểm)
Đáp án tham khảo
Lời giải của đề gốc để bạn tự đối chiếu; câu tự luận không tính điểm.
a. Đặc điểm thể loại truyện ngắn trong đoạn trích: Đặc điểm thể loại truyện ngắn
thể hiện rõ qua việc tác giả tập trung xây dựng một tình huống điển hình (ông lão Chư
phát hiện mình bị lừa) để bộc lộ tâm trạng, cách ứng xử, thái độ và nhân cách của nhân
vật, đồng thời qua đó truyền tải thông điệp của nhà văn tới độc giả.
b. Tình huống truyện: Tình huống truyện trong đoạn trích là việc ông lão Chư phát
hiện ra đồng bạc mà ông nhận từ cô gái không phải là bạc thật mà chỉ là đồng mạ bạc.
Đây là tình huống bất ngờ đối với ông lão, và phản ứng của ông thể hiện sâu sắc tính
cách và tâm trạng của nhân vật.
Tính cách và tâm trạng của ông lão Chư: Qua tình huống truyện, ông lão Chư bộc lộ
hai nét tính cách nổi bật:
Sự chân thành và nhân hậu: Ông lão không trách mắng cô gái vì sự nhầm lẫn, mà ngược
lại, ông cảm thấy có trách nhiệm sửa chữa sai lầm và làm tròn vai trò của mình. Điều
này thể hiện ở việc ông sử dụng bạc của mình để làm lại đồ trang sức cho cô dâu, không
để cô phải thất vọng trong ngày cưới.
c. Thí sinh xác định đúng từ loại và cắt nghĩa được từ theo yêu cầu của đề thi.
- Gợi ý:
Xác định từ loại: “Tuột” là động từ chỉ sự rời ra, rơi khỏi khỏi tầm kiểm soát, mất đi sự
nắm giữ.
Ý nghĩa trong ngữ cảnh: Trong câu này, từ “tuột” mang ý nghĩa ẩn dụ, thể hiện sự mất
mát của ông lão Chư khi niềm vui tưởng chừng như đã nắm chắc (việc làm đồ cưới cho
cô gái) lại đột ngột biến mất do sự phát hiện ra sự thật cay đắng rằng đồng bạc mà cô giái đưa cho lão lại là bạc giả. Từ này gợi cảm giác hụt hẫng và bất lực của nhân vật khi
không thể kiểm soát được hoàn cảnh.
d. Thí sinh nêu được ý kiến về nghệ thuật xây dựng nhân vật.
Gợi ý:
• Tính cách nhân vật được bộc lộ qua hành động và suy nghĩ nội tâm: Ma Văn Kháng
khắc họa nhân vật ông lão Chư một cách tinh tế, thông qua những hành động cụ thể và
những suy nghĩ, cảm xúc sâu lắng khi ông đối mặt với sự thật đau lòng. Cách miêu tả
tâm lý nhân vật vừa gần gũi, vừa sâu sắc, khiến người đọc dễ dàng đồng cảm với những
chiêm nghiệm của ông lão về cuộc đời.
• Tình huống truyện đơn giản nhưng giàu ý nghĩa: Tác giả khéo léo tạo ra một tình
huống nhỏ nhưng đủ sức làm nổi bật cách ứng xử, thái độ sống, những suy nghĩ triết lý
về cuộc sống của nhân vật, từ đó truyền tải những thông điệp nhân văn qua tác phẩm.
